Liefde voor slachtoffers

Voor_bij_InleidingWe houden van slachtoffers, kopt Rob van Acker, lezer van het Cultureel Maandblad Zuiderlucht, in een artikel van dit magazine. Op een van de foto’s dobbert een boot op het water, tot in de kleinste hoekjes gevuld met mensen. Voor mij had niet er eens bij hoeven staan waarover het hier gaat. Bijna dagelijks zie ik foto’s en registraties van dit soort taferelen via de media voorbijkomen.

De recente foto van het aangespoelde levenloze lichaampje van de Syrische peuter Aylan op het strand van de bij ons westerlingen zo populaire Turkse badplaats Bodrum, spreekt blijkbaar meer dan boekdelen. Alsof de duizenden eerder gepubliceerde foto’s van vluchtelingenleed van geen enkele betekenis meer zouden zijn. Mensen raken ontroerd, ze zijn diep in hun hart getroffen en willen opeens massaal hulp bieden. Politici zijn over het algemeen geschokt, want dat lijkt hét woord van 2015 te worden. Vervolgens gaan ze over tot het politieke steekspel, waarbij een begrip als opportunisme hand over hand gaat. Ik vind persoonlijk dat hypocrisie daar nog aan kan worden toegevoegd.
Wie weet, duikelt er volgende week opnieuw een aansprekende foto op. Gegarandeerd dat de media weer haantje de voorste zijn om de wereld te laten zien hoe barbaars het allemaal is en dat wij, de rijke westerlingen, niet in staat zijn om aan die toestand een einde te maken. De houdbaarheid van een foto is natuurlijk ook beperkt.

Het verbaasde mij al evenmin dat Rob van Acker schreef dat de geschiedenis van World Press Photo, betaald door de Nederlandse Postcode Loterij, laat zien dat Nederlanders verzot zijn op anonieme slachtoffers. Dit gedrag wordt bijna dagelijks door vooral BN-ers, politici en een leger aan deskundigen in de media vertoond. De foto leidde tot kritiek op dagblad De Limburger, dat er voor had gekozen om de foto niet op de voorpagina te plaatsen. De hoofdredactie verantwoordde zich daarvoor aan de lezers middels een eigen artikel in de krant. Zij liet weten dat de recentelijk geplaatste foto van het verdronken meisje, dobberend in de Middellandse Zee, voldoende was geweest om de ernst van het vluchtelingendrama te onderstrepen en het maatschappelijke debat hierover te stimuleren. Men vond dat de lezer ook zonder een grote foto van Aylan op de voorpagina inmiddels wel weet dat de wereld in brand staat. Op zich vind ik dit een nobel initiatief van de hoofdredactie.

De berichten en reacties bevestigen mijn beeld, dat collectieve slachtoffer omhelzing lijkt op een wedstrijd wie dit het beste kan laten zien. Vandaag de dag is het voor velen blijkbaar uitermate belangrijk om zich aan de camera of papieren media op te dringen. Zolang wij er maar niet zelf onder hoeven te lijden, want pijn en verdriet vindt niemand leuk.

Wij noemen ons beschaafd en vooral welvarend, maar beseffen nauwelijks de ellende van rampen, oorlogsgeweld, terrorisme en vluchtelingenleed. We zien het wel dagelijks via de media voorbijkomen, maar dat is het in de meeste gevallen dan ook. Mensen die nog in leven zijn en de oorlog hebben meegemaakt of hulpverleners die in oorlogs- of rampgebieden werkzaam zijn, zullen zich veel meer bewust zijn van wat dergelijke ellende doet met een mens. Wij hoeven ons in het algemeen weinig zorgen te maken, alhoewel de dreiging van een aanslag hier of daar, steeds ernstiger vormen begint aan te nemen. Desondanks vertrouwen de meesten erop dat oorlog, terrorisme en rampen ver van ons vandaan blijven. Juist daarom hebben wij gevoelens die hiermee gepaard gaan, heel ver weg, tot in onze diepste hoeken van ons bestaan, weggestopt; verdrongen als het ware.

Zouden dat allemaal redenen zijn waarom wij ons aangetrokken voelen tot de kinderlijkjes in het water of op het strand? We kijken ernaar, vormen ons een mening, pinken een traan weg, zeggen dat wij geschokt zijn, tegelijkertijd houden we ook zoveel mogelijk afstand. Té dichtbij wordt ook té bedreigend.
Wat doen wij vervolgens? Wij omarmen de slachtoffers, dat is wel zo veilig en vooral sympathiek voor de buitenwereld. Rob van Acker beschrijft dit erg mooi door te zeggen dat slachtoffers in Nederland maatschappelijk aanzien genieten, slachtoffers zijn onze helden of ze worden verheven tot de status van heilige.
Toen ik de repatriëring van de slachtoffers van de MH17 in de journaals zag voorbijkomen, bekroop mij een soortgelijk gevoel. De directe nabestaanden hadden volgens mij het alleenrecht om werkelijk verdrietig te mogen zijn. Ik leefde mee met deze mensen, zonder ze überhaupt persoonlijk te kennen. Ik wilde perse niet behoren tot de massa mensen die zich dat verdriet toe eigenden. En dat was precies wat mij wekenlang werd opgedrongen door de media.

De peuter op het strand en het getoonde verdriet door zijn vader heeft ervoor gezorgd dat de malle mediamolen koortsachtig verder draait. Binnenkort verdringen zich BN- ers, politici, bestuurders en een leger aan vermeende deskundigen, opnieuw massaal op om een steentje bij te dragen aan de reeds aangekondigde nationale TV – inzamelingsactie voor de vluchtelingen. Het verbaast mij niet dat Humberto Tan (RTL4) en Jeroen Pauw (NPO) voorop gaan in de karavaan.
Ik weet een ding zeker. Ik kijk niet. Het is niets voor mij om al die ellende en het geschreeuw van de ego”s vanuit mijn luie zetel te aanschouwen, onderwijl aan een kop koffie lurkend of nippend aan een glas geestrijk vocht. Stel je voor, ik zou er een schuldgevoel aan overhouden?

Welke harten worden er verscheurd? Die van de slachtoffers en direct nabestaanden toch zeker? De kijkers en donateurs gaan na de uitzending naar bed en staan de volgende ochtend gezond weer op. Althans, de meesten toch. Dat het één grote poel van ellende is in de werelden van oorlog, terreur, overheersing, onderdrukking en vluchtelingen, is een feit. Ik leef met die mensen mee, maar dat wil niet zeggen dat ik ook mee moet lijden. Ik zou het niet eens kunnen, zelfs als ik het zou willen. Een mens kan nu eenmaal niet voelen wat in de ander omgaat. Hij kan er wel naar kijken en luisteren en empathisch reageren. Of en hoe iemand dat doet, laat ik graag aan die ander.

2 Comments

  1. Mooi geschreven met ook waarheden.
    Laat mij ook niet leiden door de pers.
    Ga wel effectief meehelpen bij de ontvangst in een Belgisch-Limburgse opvangsite.
    Overigens: foto’s als die van het kind op het strand, evenals bvb. het napalm-meisje in Vietnam, en andere, dit noem ik geschiedenis van de laatste decennia. Ik weet het wel: Napoleon is ook geschiedenis. Van tweehonderd jaar geleden. Met andere woorden: Napoleon: me reet. lol

    Reply
    • Alle hulp is welkom. Natuurlijk Jean. Wanneer die hulp uit alle oprechtheid en vanuit het hart (het midden tussen denken en voelen) ontstaat, dan zal deze hulp een mooie bijdrage zijn aan verdraagzaamheid en rust. Tegelijkertijd zal de hulpvraag ook voort moeten komen uit een zelfde soort oprechtheid.
      Wanneer ik de berichtgevingen zie langskomen twijfel ik wel eens aan de oprechtheid van beide kanten (b.v. van politici, TV-programmeurs e.d., maar ook van vluchtelingen/migranten). De gevolgen zullen zich vervolgens op een evenredige en synchrone wijze manifesteren. Daar kan ik alleen maar naar kijken, het ondergaan en accepteren. Verandering zal pas plaatsvinden wanneer de betrokkenen daar oprecht mee aan de slag gaan.

      Reply

Laat een bericht achter.